ህዝቢ


Montage: Maria Göransson

ኣብ ሽወደን ልዕሊ 10 ሚልዮን ህዝቢ ይቕመጡ። ኣብዚ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ቍጽሪ ህዝቢ ሽወደን ወሲኹ። ምኽንያቱ ድማ ናይ ስደተኛታት ምምጻእን ናይ ሰብ ዕድመ እናወሰኸ ብምኻዱን እዩ። ኣንስቲ ብገምጋም ክሳዕ 84 ዓመት ሰብኡት ድማ ክሳዕ 80 ዓመት ይጸንሑ። ዝበዝሕ ህዝቢ ኣብ ከተማታት እዩ ዚነብር። ኣብ ከባቢታት ስቶክሆልምን የተቦሪን ማልመን ጥራይ 3.5 ሚልዮን ህዝቢ ይነብር።

ናይ ሽወደን ካልኦት ህዝብን ቋንቋኦምን

ኣብ ሽወደን ንውሁዳን ብሄራት ዚሕሉ ሕጊ ኣሎ። እቶም ሓሙሽተ ውሁዳን ብሄራት እዞም ዚስዕቡ እዮም፣ ኣይሁድ፡ ሮመር፡ ሳመር፡ ናይ ሽወደን ፊንላንዳውያን ቶርነዳላውያንን። ታሪኻዊ ናይ ውሁዳን ቋንቋታት ድማ ዪዲሽ፡ ሮማኒ ቺብ፡ ሳሚስካ፡ ፊኒስካን መኣንኪየሊን እየን። መንግስቲ ነቲ ናይዚኣቶም ሰብኣዊ መሰላት ከደልድል ይጽዕር።

ነዚኣቶም ውሑዳን ሕብረተ-ሰብኣዊ ጉጅሌታት ሓደ ዝገብሮም ነገር፡ ኣብ ሽወደን ነዊሕ ምቕማጦምን ርኡት ጽኑዕ ሕድሕዳዊ ስጥመቶምን እዩ። ብዜካ'ዚ ናይ በይኖም ሃይማኖት፡ ቋንቋን ባህላዊ ጸግዕን ባህላውን ቋንቋኣውን መንነቶም ናይ ምዕቃብ ድልየት ውን ኣለዎም።

ሳመራውያን እቶም ብሽወደን ዕላዊ ኣፍልጦ ዘለዎም እንኮ ደቀ-ባት እዮም። ኣብ ሽወደንን ኖርወይን ፊንላንድን ራሻን ይቕመጡ። ኣብ ሽወደን ከባቢ 20000 ዝኾኑ ሳመራውያን ኣለዉ። ካብ ጥንቲ ጀሚሮም ሳመራውያን ኣብ ሃድን፡ ምግፋፍ-ዓሳ፡ ኢደ-ጥበብን ኣብ መፍረ ዓጋዘንን ዝተጸምዱ ኢዮም። ሳመራውያን ነቲ እንስሳ ዘገዳም ዝኾነ ሸውዓተ-ቀርኑ ናብ እንስሳ ዘቤት ክቕይሩ ዝበቕዑ እዮም። 6 የካቲት ሃገራዊ-መዓልቲ ነጻነት ሳመራውያን እዩ። ድሕሪ`ቲ ኣብ ከተማ ትሮንድሃይም ነርወይ ኣብ 6 የካቲት 1917 ዝተኻየደ ናይ ሳመራውያን ሃገራዊ ምትእኽኻብ`ዩ እታ ዓለት ሃገራዊት መዓልቶም ክትከውን ጸዲቓ። 


ሳፕሚ - ናይ ሳመራውያን ሃገር
ሳመራውያን ኣብ ኣርባዕተ ሃገራት ይነብሩ: ሩስያ፡ ፊንላንድ፡ ኖርወይን ሽወደንን። እቲ ዚቕመጡሉ ሳፕሚ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ጀኦግራፊካዊ ከባቢ፡ ካብ ኢድረ ኣብ ዞባ ዳላርና፡ ደቡብ ሽወደን ክሳብ ጨዋም ባሕሪ ሰሜን ነርወይን ብምብራቕ ከኣ ክሳብ ሓውሲ-ደሴት ኩላ ኣብ ሃገረ ራሻን ይምጠጥ።
ሰኣላይ፡ Anders Suneson - samer.se

ንኣስታት 600 ዓመታት ሽወደንን ፊንላንድን ሓደ ሃገር ስለዝነበራ፡ ናይ ሽወደን ፊንላንዳውያን (ስቫርያ-ፊናር) ካብ ማእከላይ ዘመን ጀሚሮም ኣብ ሽወደን ይቕመጡ ነይሮም። ኣብዚ እዋን ካብ 450,000 ክሳብ 600,000 ዝኾኑ ናይ ሽወደን ፊንላዳውያን ኣብ ሽወደን ይነብሩ። እቶም ቋንቋ መኣንኪየሊ ዚዛረቡ ቶርነዳላውያን ብ1809 ኣብ ክልተ ተኸፊሎም። ድሕሪ`ዚ ኸኣ፡ እቶም ብምዕራብ ዝነበሩ ምስ ሽወደን እቶም ብምብራቕ ዝነበሩ ድማ ምስ ፊንላድ ተጸንቢሮም። እቶም ኣብዚ እዋን ኣብ መሬት ሽወደን ዝነብሩ እምበኣር እቶም ውሑዳን ዝኾኑ ቶርነዳላውያን እዮም። ዓመተ 2014 ድሕሪ ዝተወስደ ውሳኔ መሰረት ብምግባር 15 ሓምለ ዝኽረ-ዓመት ወይ ኣኒቨርሳሪ ናይ ቶርነዳላውያን ኮነት።

ኣይሁዳውያን ካብ 16 ክፍለዘመን ጀሚሮም እዮም ኣብ ሽወደን ኪቕመጡ ዝጀመሩ። ኣብ 19 ክፍለ-ዘመን፡ ከም ሳዕቤን ካልኣይ ውግእ ዓለምን ዘኸተሎ ምህዳን ኣይሁዳዊ መበቆል ዘለዎም ሰባትን፡ ቁጽሪ ናይቶም ናብ ሽወደን ዝስደዱ ኣይሁዳውያን ክውስኽ ተራእየ። ኣብዚ እዋን፡ ኣስታት 25,000 ኣይሁዳውያን ኣብ ሽወደን ይነብሩ። ካብዚኣቶም 4000 ዝኾኑ ተዛረብቲ ቋንቋ ይደኛ ይርከቡ። ቋንቋ ይደኛ ካብ 2000 ከም ሓደ ካብ ሃገራዊ ቋንቋታት ውሑዳን ሃገረ ሽወደን ተቆጺሩ ይርከብ።

ሮመራውያን ካብ 15 ክፍለዘመን ጀሚሮም ኣብ ሽወደን ይነብሩ ነይሮም። ኣብዚ እዋንዚ ካብ 50 ሽሕ ክሳዕ 100 ሽሕ ሮመራውያን ኣብ ሽወደን ይነብሩ። ሮመራውያን ሓድሓደ ፍልልያት ዘለዎ ቋንቋን ሃይማኖትን ባህልን ኣለዎም። ብሓፈሻ ግን ሮማኒ ቺብ ዚብሃል ቋንቋ እዮም ዚዛረቡ።

 

< ናብቲ ዝሓለፈ ገጽ

ናብቲ ዚቕጽል ገጽ >

ናብቲ መውጽእ ኣርእስቲ ተመለስ

ኣብቲ informationsverige.se ኩኪስ ኢና እንጥቀም፡ ንሱ ድማ ንኣኻ ዝበለጸ ናይ ምጥቃም ተመክሮ ይህበካ። ኣብቲ ኢንተርነት ቀጺልካ ብምንስፋፍ ወይ ሰርፍ ብምግባር ንኩኪስ ትቕበሎ።

ብዛዕባ ኩኪስ ዝያዳ ኣንብብ