ንቆልዑን መንእሰያትን ምክንኻን

ወለድን ካልኦት ኣለይትን ኣብ ውላዶም ሓላፍነት ኣለዎም። ካብ ዝርከብ ሕብረተ-ሰብ ሓገዝ ውን ኣሎ እዩ። ኣብ ሽወደን ኩሎም ቆልዑን መንእሰያትን መሰል ተሳትፎ ኣብ ትምህርትን ጥዕናዊ ክንክንን ኣለዎም።

ዝበዝሑ ወለዲ፡ ቆልዓ ቅድሚ ምውላዱ (ኣብ እዋን ጥንሲ) ምስ ማእከል ክንክን ጥዕና ኣዴታት (mödrahälsovården, MVC) ብጽሖታትን ርኽክባትን የካይዱ እዮም። ቆልዓ ተወሊዱ እንዳ ዓበየ ኣብ ዝኸደሉ እዋን ከኣ፡ ምስ ማእከል ክንክን ጥዕና ህጻናት (barnhälsovården) ተመሳስሊ ርክብ ይህልዎም። ኣብዚ ክፍሊ ጥዕና`ዚ፡ ዝተማህራ ሓካይም-ኣዴታት፡ ኣለይቲ ሕሙማንን ሓካይምን ይሰርሑ። ናብዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ክፍሊታት እትገብርዎ ብጽሖት ገንዘብ ኣይትኸፍሉሉን ኢኹም።

ክሊኒክ ሓራሳትን (Mödravårdscentralen, MVC)

ናይ መሕረስቲ መቐበሊ ከምኡውን ክሊኒክ ሓራሳት (MVC) ብተወሳኺ ንነፍሰ-ጾራት ይቕበል። ነፍሰ- ጾራት ጥዕነአንን ጥዕና ዕሸልን ንምቍጽጻር ኣብ ምሉእ ጊዜ ጥንሰን ናብ ክሊኒክ ሓራሳት ይኸዳ።

ኣብቲ ብዛዕባ ጥንሲ: ሕርስን: ቈልዓ ምጥባውን ሓበሬታ ዝወሃበሉ ኣኼባታት ምስታፍ ይከኣል እዩ። ኣቦ ናይቲ ዝውለድ ህጻን ምስ ሰበይቱ ወይ ውን መናብርቱ ኣብ ብጽሖት ርክባትን ኪሳተፍ ምርኣይ ልሙድ’ዩ።  ኣቦ ናይቲ ዝውለድ ህጻን ኣብ እዋን ሕርሲ ኣብ ጎድኒ ሰበይቱ ወይ ውን መናብርቱ ደው ኢሉ ምርኣይ ውን ልሙድ’ዩ።

ሓድሽ እተወልደ ህጻን
ስእሊ: Maria Nobel

ክሊኒክ ቈልዑ (Barnavårdscentralen, BVC)

ክሊኒክ ቈልዑ (BVC) ንወለዲ ይሕግዝን፡ ንጥዕና ናይቲ ህጻን ከኣ ከምቲ ዝድለ ይዓብን ይምዕብልን ምህላዉ ይከታተል። ንውላድኩም ብጽቡቕ ኣገባብ ንምክንኻን ዝሕግዘኩም ምኽሪታት ውን ይወሃብኩም። ክሊኒክ ቈልዑ (BVC) ንዕቤት ቈልዑ: ምጥባው: ንመግብን ሕማማትን ዚምልከቱ ምኽርታት ክትረኽቡ ትኽእሉ። ሓራሳት ገዛ ምስ ተመልሳ፡ ምስ ክሊኒክ ህጻናት ፈላሚ-ርክብ ንኽገብራ ክወከሱኦም ይኽእላ እየን። እቲ ቦዂሪ-ርክብ፡ ስሕት ኢሉ ኣብ ገዛ’ታ ሓራስ ይካየድ’ዩ። ኣብቲ ርክብ፡ እታ ነርስ ብዛዕባ ክሊኒክ ቈልዑ ሓበሬታ ትህብን ነቲ ቘልዓ ኸኣ ጥዕንኡ ከመይ ከም ዘሎ ቁጽጽር ትገብር። እቲ ዕሸል ብሓኪም’ውን ይምርመር’ዩ። እታ ናይ መጀመርያ ብጽሖት ናብ ክሊኒክ-ህጻናት፡ ዕሸል 6 ክሳብ 8 ሳምታት ምስ ኣቊጸረ እያ ትካየድ። ብድሕርዚ ክሳዕ እቲ ቆልዓ ትምህርቲ ዚጅምር ብዙሕ ብጽሖታት ይካየድ።

ክሊኒክ ቈልዑ (BVC)፡ ኩሎም ወለዲ ደቆም ከኽትቡ ይዕድሞም። ኣብ ሽወደን ኣንጻር 9 ዝተፈላለዩ ሕማማት ዝቐንዕ ስሩዕ ናይ ክታበት መደብ ኣሎ። ገለ ካብዞም ሕማማት ንምጥቃስ፡ ፖልዮ፡ ትኽቲኽታ፡ ፍዲፍተርያ፡ ቲታኑስ፡ ንፍዮ፡ ጽግዕ ሩቤላን ወይ ንፍዮ-ጀርመንን ይርከብዎም። ዓላም ናይዚ ክታበት ከኣ፡ ንህጻናት ድሕነት ምሃብን እቲ ሕማም ከይላባዕ ንምቊጽጻርን እዩ።

ሓለዋ ጥዕና ቤት ትምህርቲ (Skolhälsovård)

ኩላቶም ህጻናት ትምህርቲ ኪጅምሩ ኸለዉ ናብቲ ሓለዋ ጥዕና ቤትትምህርቲ ይኸዱ: ካብ ሕማም ንምክልኻል።

ኵላቶም ኣብ መዋእለ ህጻናት: መባእታዊ ቤት ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርትን ዚመሃሩ ተመሃሮ ናብ ሓለዋ ጥዕና ቤት ትምህርቲ (Skolhälsovård) ከይዶም ክንክን ኪረኽቡ መሰል ኣለዎም።

ኣብ መባእታዊ ቤትትምህርቲ ዚምሃሩ ሰለስተ ግዜ ኣብ ዓመት፡ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ዚምሃሩ ድማ ሓደ ግዜ ኣብ ዓመት ኪምርመሩ ኣለዎም። እቲ ምርመራ ነዚ ዚስዕብ ይጥርንፍ፣ ዘተ ጥዕና፡ ምቍጽጻር ቁመት፡ ክብደት፡ ምርኣይን ሕቘን። ኣብቲ ቤትትምህርቲ ንጥዕና ተምሃሮ ዚከታተሉ ሰራሕተኛታት ኣለዉ። ኣብ ክፍሊ ሓለዋ ጥዕና ቤት ትምህርቲ ሓካይምን ነርሳት ቤት ትምህርትን ይሰርሑ። ንሳቶም ከኣ ኣማኸርቲ (kuratorer): ነርሳት ቤት ትምህርቲ (skolsköterskor): ዳይረክተራት (rektorer): ፍሉያት ኪኢላታት ፔዳጎጅን (specialpedagoger) መምህራንን እዮም።

ኩለን ኣብ 5ይ ወይ 6ይ ክፍሊ ዝመሃራ ኣዋልድ፡ ኣንጻር ናይቲ ብሓጽሮት ሆፒቪ (HPV) ተባሂሉ ዝፍለጥ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ሕማም ብነጻ ክኽተባ ዕድመ ይግበረለን። እዚ ክታበት`ዚ፡ ናይ ክሳድ-ማህጸን መንሹሮ፡ ኮንዲሎምን ኣብ ክሳድ-ማህጸን ከጋጥም ዝኽእል ምልዋጣት ናይ ዋህዮታት ንምክልኻል ተባሂሉ እዩ ዝወሃብ።

ኣብቲ እትነብረሉ ሓድሽ ሃገር ወላዲ ምዃን

ናብ ሓንቲ ሓዳስ ሃገር ምምጻእ፡ ንበጽሕታትን ቆልዑን ዓቢ ለውጢ የኸትል እዩ። ገለ-ገለ ግዜ፡ ካብ ኣባጽሕ ንላዕሊ፡ ቆልዑ ብቐሊሉ ኣብቲ ሓድሽ ሕብረተሰብ ይሕወሱ። ስለዝኾነ ከኣ፡ እቶም ኣባጽሕ ምስቲ ሕብረተ-ሰብ ንኽራኸቡ ኣብ ደቆም ይምርኮሱ። እዚ ኸኣ ኣብቲ ስድራ-ቤት ምቕይያራት ናይ ተራ ከስዕብ ይኽእል። ቆልዑ ኸኣ ዘይክእልዎ ሓላፍነት ክወሃቦም ይኽእል። ወለዲ ምስ መውዓሊ-ህጻናት፡ ቤት-ትምህርቲ፡ መንግስታዊ ትካላት ወይ ውን ሕክምና ኣብ ዝራኸቡሉ እዋን፡ ንደቆም ከም ተርጎምቲ ክጥቆሙሎም የብሎምን።

ስለዝኾነ ኸኣ፡ ወለዲ ብዛዕባቲ ተጸምቢሮሞ ዘለዉ ሕብረተ-ሰብ ሓበሬታ ክረኽቡ ኣለዎም። ብዜካ`ዚ እቲ ደቆም ተጸምቢሮሞ ዘለዉ ሓድሽ ኩነታት ውን ኣካሎም ምዃኑ ውን ክፈልጡ ይግባእ። እዚ ምስ ዝገብሩ ከኣ፡ ጽኑዓትን ንጹራትን ኮይኖም ንደቆም ርጉእ ሃዋህው ክፈጥሩ ይበቕዑ። ወለዲ፡ ንባህልን ልምድን ናይቲ ሓድሽ ሕብረተ-ሰብ መረዳእትያ ምስ ዘሕድሩን፡ ምስ ባህሎምን መንነቶምን ዝመሳሰልን ዝፈላለን ነገራት ክለለዩ ምስ ዝኽእሉ፡ ደቆም ርጉእ ህይወት ኪህሉዎም ይኽእል። 15 ዓመት ዝመልኡ መንእሰያት ካብ ወለዶም ናጻ ኪኾኑ ይጅምሩ። ኩሉ ባዕላቶም ኪገብሩዎ ይጅምሩ ነቲ ናይ በጽሒ ህይወት ድማ ይዳለዉሉ። ኣብዚ ናይ ዕቤት መገሻ ወለዲ ንውላዶም ኪሕግዝዎም ይግባእ። ንውላድኩም ደረት ክትገብረሉ ክትፍትኑ ከለኹም ሚዛናውነት ይሃሉኹም። እቲ ውላድ ድማ ኣብታ ሓዳስ ሃገር ከመይ ኢሉ ኪዓቢ ከም ዘለዎ ኪፈልጥ ይግባእ።

ስእሊ: Jesper Svensson

ፍቕርን ዝምድናን

ፍቕርን ዝምድናታትን ብኸመይ ይትርጎም ካብ ሕብረተ-ሰብ ናብ ሕብረተ-ሰብ ክፈላለ ይኽእል። እቲ ኣረዳድኣ ኣብ ባህርያት ናይቲ ሰብ ውን ክምርኮስ ይኽእል እዩ። ኣብ ሽወደን፡ ምስ እትፈትዎ ሰብ ከይተመርዓኻን ከይወለድካን ብሓንሳብ ምቕማጥ ከም ልሙድ እዩ ዝውሰድ። ሓደ ኩሉ ዝሰማማዓሉ ነገር እንተሃልዩ ከኣ፡ መንእሰያት ኣብ መስርሕ ዕብየቶም ፍቕሪ፡ ዝምድናታትን ጾታዊ መንነቶምን ባዕሎም ክድህስሱ ምግዳፍ፡ ከም ኣካል መስርሕ ዕድሜኣዊ ገስጋስ ጌርካ እዩ ዝውሰድ። መብዛእታኦም መንእሰያት ክዓብዩ እንከለዉ ምስ ሓደ/ሓንቲ ወይ ውን ክልተ ፍቕሪኣዊ ዝምድናታት ይምስርቱ።

ኣብ ልዕሊ ቆልዑ ምዕማጽ ክልኩል እዩ

ኣብ ሕጊ-ሽወደን፡ ሕገ-ወለዲ (föräldrabalken) ዚበሃል ምዕራፍ ኣሎ። ብመሰረት ሕገ-ወለዲ: ቈልዑ፡ ናይ ምሕካምን ክንክንን፡ ቅሳነትን ግቡእ ኣተዓባባያን መሰል ኣለዎ። ገለ ክፋል ናይዚ ሕጊ፡ ሕገ ጸረ-ማህረምቲ (anti-agalagen) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኮይኑ፡ ኣብ ሽወደን ካብ 1979 ዓ.ም. ኣትሒዙ ዘሎ ሕጊ‘ዩ። ኣጋ ዚብል ጥንታዊ ናይ ሽወደን ቃል ኮይኑ፡ ትርጉሙ ኸኣ፡ ክትእርም ኢልካ ውላድካ ምቕጻዕ ማለት እዩ። ላህመት ናይዚ ሕጊ ኸኣ፡ ኣንጻር ቆልዑ ኣካላዊ ወይ ውን ሰነ-ኣእምሮኣዊ ዓመጽ ምጥቃም ክልኩል'ዩ ዝብል እዩ። ኣካላዊ ጎንጺ፡ ኣብ ኣካል ዝወርድ ኩሉ ዓይነት ጎንጺታት የጠቓልል። ፎኲስ ማህረምቲ፡ ጸጒሪ ምንጫጭ ወይ ውን ምፍሕጫር ውን ከይተረፈ ኣካላዊ ዓመጽ እዩ ዝቊጸር።

ይዅን‘ምበር ንቘልዑ ካብ ሓደጋ ከተድሕን: ንኣብነት ካብ ርሱን እቶን: ካብ ክፉት መስኮት ወይ ካልእ ንቘልዑ ኪጐድእ ዚኽእል ነገር ክትኣልዮም ኢልካ ምንዝዕ ኣቢልካ ክትስሕቦም ትኽእል ኢኻ።

ስነ-ኣእምሮኣው ዓመጽ ማለት ከኣ ኣብ ልዕሊ ሰብ ዚወርድ ኵሉ ዓይነት ምፍርራሕ: ምጕብዕባዕ: ምቍጽጻርን ክብሪ ምድፋርን ማለት’ዩ። ስነ- ኣእምሮኣዊ ዓመጽ ልክዕ ከም ኣካላዊ ዓመጽ: ናይቲ ቆልዓ ርእሰ-ክብርን ምዕባለን ይጎድኦ እዩ።

ስእሊ: Colourbox

ኣብ ሽወደን ኣብ ኣተዓባብያ ቈልዑ ዘሎ ኣረኣእያ

ንዝበዝሑ ወለዲ: ፍቕሪ ወላዲ እቲ ኣውራ ዘገድስ ነገር’ዩ። ኵላቶም ቈልዑ፡ ወለድን ኣባጽሕን ኪህሉውዎም ይደልዩ። ኣባጽሕ ንቘልዑ መምርሕን: መተባብዕን ኪህቡዎምን ኬፍቅርዎምን ኣለዎም። ኣባጽሕ ንቘልዑ ደረት ኪገብሩሎም’ውን ኣለዎም። ሓደ ቈልዓ: ኣተዓባብያኡ ኣብ ርእሰ- ተኣማንነቱን ኣብ ርእሰ-ክብሩን ዓቢይ ኣገዳስነት ኣለዎ። ዘተኣማምን መዕበያ ዘለዎም ቈልዑ: ትምህርቲ ቅልል ይብለሎም: ምስ ዓበዩ’ውን ናብራ ይኽእልዎ።

ኣብ ሽወደን ኣብ ኣተዓባብያ ቈልዑ ዘሎ ኣረኣእያ ኣብ ውሽጢ ሓጺር እዋን ለውጢ ኣርእዩ’ዩ። ኣብ መፈለምታ 19 ክፍለዘመን ወለዲ ሕይል ዝበሉን ደቆም ኪእዘዙዎም ዚደልዩን እዮም ነይሮም። ስጋዊ መቕጻዕትን ምግራፍን ብብዙሓት ከም ኣካል ናይ ጽቡቕ መዕበያ ኮይኑ ይረአ ነይሩ።

ኣብ 1950ታት ከምኡውን ኣብ 1960ታት እዚ ዓይነት ኣረኣእያዚ ኪብዳህ ጀሚሩ። ብዙሓት ኣረኣእያኦም ኪልውጡ ጀሚሮም። ብዛዓባ ክብሪ ዝሓዘለ ናይ ህጻናት ኣተዓባብያ ኪዝረብ ጀሚሩ። ግን ከኣ እቲ ንውላድካ ክትእርሞ ኢልካ ምህራም ኣይተረፈን ነይሩ።

ኣብ 1970ታት እቲ ደሞክራስያዊ ኣገባብ ኣተዓባብያ ኪመጽእ ጀሚሩ። ዕላማኡ ድማ ነቲ ህጻን ባዕሉ ኪሓስብ ንኺጅምርን ሓላፍነት ንኺወስድን ርእሰ ተኣማንነት ንኺህሉዎን እዩ።

ስእሊ: Colourbox

ማሕበራዊ ኣገልግሎት (Socialtjänsten)

ቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎት (Socialtjänsten)፡ ቆልዑ ኣብ ትሕቲ ርጉእ ሃዋህው ምዩቕ ከይበሉ ምእንቲ ክዓብዩ ብዝተፈላለየ መንገዲታት ዝከኣሎ ጻዕሪታት ይገብር። ቆልዑ ዝግበኦም ምእላይን ቅሳነትን ክረኽቡ ናይ ወለዲ ሓላፍነት እዩ። ኣድላዪ ምስ ዝኸውን ቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎት ንወልዲ፡ ኣብ መስርሕ ወላዲነቶም ክድግፎም ይኽእል እዩ። ናይ ወላዲ ድጋፍ ምሕታት ማለት ከም ወላዲ ሓላፍነትካ ናይ ምውሳድ ድሉውነትካ ዘርኢ እዩ። እቶም ብኣግኡ ድጋፍ ዝሓቱ ወለዲ፡ ንደቆም ኣብ መጻኢ ሂወቶም ካብ ከጋትሞም ዝኽእል ሽግር የናግፍዎ።

ኩነታት ቆልዓ ናብ ሓደገኛ ኣንፈት ምስ ዝኸይድ፡ ቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎትን ካልኦት ኣባጽሕን ብሓባር ብምዃን ነቲ ሓደገኛ ኣንፈት ናብ ንቡር ክመልስዎ ይፍትኑ። እዚ ኸኣ፡ ንኩነታት ናይቲ ቆልዓ ንምችቻእ ዝዓለመ እዩ። ቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎት ነቶም ኣብ ክሊ ስድራ-ቤት ዝኽሰቱ ሽግራት ንምፍታሕ ዘኽእሎ እኹል ኣፍልጦ ኣለዎ። ገለ ካብቲ ሽግራት ንኣብነት፡ ኣብ ገዛ ባእሲ ምስ ዝበዝሕ፡ ኩነታት ጥዕንኦም ዝተሓሳስቦምን ንደቆም ከኣ ከይጸልዎም ዝፈርሁ ወለዲ፡ ተነጽሎ ዝስምዖም ቆልዑ፡ ግዳይ ዓመጽ፡ ምፍርራሕ፡ ምጭናቕን ዘለፋን ዝኾኑ ቆልዑ፡ ገበን ዝፍጽሙ፡ ኣልኮላዊ-መስተ ዝሰትዩ ወይ ውን ልምዲ ሓሽሽ ዘለዎም ቆልዑ ወይ ውንምስ ወልፊታት ዘለዎም ወለዲ ዝቕመጡ ቆልዑ፡ ክጥቀሱ ይከኣሉ።

ቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎት ንሕማቕ ኣተሓሕዛ ቆልዓ ዝምልከት ናይ ስክፍታ ጥርዓን ወይ ሓበሬታ ክመጽኦ ይኽእል እዩ። ከምዚ ዓይነት ሓበሬታ ንኣብነት ካብ መምህር፡ ዳይረክተር፡ ፖሊስ ወይ ውን ሰራሕተኛታት ሕክምና ክመጽኦ ይኽእል። እዞም ዝተጠቕሱ ኣካላት ዘስክፎም ኩነታት ናይ ቆልዑ ምስ ዝዕዘቡ ንቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎት ክሕብሩ ግዴታ ኣለዎም። ብዜካ እዞም ዝተጠቕሱ ኣካላት፡ ካልእ ሰብ ውን ብገለ ምኽንያት ምስ ወለዲ ናይ ሓደ ቆልዓ ድሕሪ ምርኻብ ዘሰክፍ ኩነታት ምስ ዝርኢ ውን ክሕብር ይኽእል እዩ። ቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎት ሓበሬታ ምስ መጽኦ እቲ እቲ ግዳይ ዝኾነ ቆልዓ ቅልጡፍ መዕቆቢ የድልዮ ድዩ ወይሲ ኣይፋሉ ብቁልጡፍ ገምጋም ይገብር። እቲ ቆልዓን ስድራ-ቤቱን እንታይ ዓይነት ድጋፍ ክገበረሎም ኣለዎ ንምንጻር፡ ቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎት ነቲ ዘጋጠመ ከጽንዖ ኣለዎ'ዶ የብሉን ንዝብል ነገር ውን ንጹር ውሳኔ ክወስድ ኣለዎ። ኣብቲ ዝግበር ገምጋማዊ-መጽናዕቲ ቆልዓን ስድራ-ቤቱን ይሳተፉ እዮም።

እቲ ልሙድ ውጽኢት ናይዚ ገምጋማዊ-መጽናዕቲ ከኣ፡ ቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎትን ወለድን፡ ነቲ ቆልዓን ስድራ-ቤትን ዘድልዮም ድጋፋት ብንጹር ምውሳን እዩ። እቲ ቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎት ዝህቦ ድጋፍ ወለዲ ኣብ ዘለዉሉ ክወሃብ ኣለዎ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ተግባራዊ ንኽኸውን ውን ናይ ወለዲ ተቐባልነት የድልዮ።

ቤ/ጽ ማሕበራዊ-ኣገልግሎት፡ ፍሉይ ጠባይ ናይቲ ቆልዓ ወይ ውን ኣብቲ ህጻን ዝነብረሉ ገዛ ዝሰፈነ ሃዋህም መሰረት ጌሩ፡ ዕብየትን ጥዕናን ናይቲ ቆልዓ ክድቆስ ይኽእል እዩ ኣብ ዝብል መደምደምታ ምስ ዝበጽሕ ግን፡ እቲ ኣብዚ ተመርኲሱ ዘውጽኦ ናይ ድጋፍ መደብ ዋላ ወለዲ ይቃወምዎ ክተግብሮ ይኽእል እዩ። እዚ ማለት ንኣብነት እቲ ህጻን ንሓጺር ወይ ነዊሕ ግዜ ምስ ካልእ ስድራ-ቤት (jourhem eller familjehem) ወይ ውን ኣብ ማእከል ክንክን ትሕቲ-ዕድመ (HVB) ክቕመጥ ክገብሩ ይኽእሉ። 

 

< ናብቲ ዝሓለፈ ገጽ

ናብቲ ዚቕጽል ገጽ >

ናብቲ መውጽእ ኣርእስቲ ተመለስ

ኣብቲ informationsverige.se ኩኪስ ኢና እንጥቀም፡ ንሱ ድማ ንኣኻ ዝበለጸ ናይ ምጥቃም ተመክሮ ይህበካ። ኣብቲ ኢንተርነት ቀጺልካ ብምንስፋፍ ወይ ሰርፍ ብምግባር ንኩኪስ ትቕበሎ።

ብዛዕባ ኩኪስ ዝያዳ ኣንብብ