ሰብን ብዓል መዝታትን

ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 23 9 2021

ብዛዕባ ሽወደን - ሓደ ንልልይ ምስ ሕብረተሰብ ዝኸውን ጽሑፍ።

ኣድሪያን ኣብዚ ቀረባ ግዜ ናብ ሽወደን ግዒዙ። ቅድሚ ሕጂ ኣብ ሽወደንን ኣብ ካልኦት ሃገራት ምስ ብዓል መዝታት ተራኺቡ ነይሩ እዩ። እንተኾነ ግን እቶም ኣብ ሽወደን ዘለዉ ብዓል መዝታት ካብቶም ቅድሚ ሕጂ ዝረኸቦም ዝነበረ ብዓል መዝታት ብእተፈልየ ኣገባብ ዝዓዩ ኢዮም ዝመስሉ፡ ካልእ ኣስማት እዩ ድማ ዘለዎም። ብዛዕባ ስራሕ ምድላይ ምኽሪ እንተ ደልዩ ምስየናይ ብዓል መዚ እዩ ክራኸብ ዘለዎ? ፍቓድ መምርሒ ማኪና ከውጽእ እንተ ደልዩ ምስየናይ ብዓል መዚ እዩ ክራኸብ ዘለዎ? ኵሎም ዝተፈላለዩ ብዓል መዝታት እንታይ ከም ዝሰርሑ ንምፍላጥ ቀሊል ኣይኮነን።

እዚ ጽሑፍ ብዛዕባ ኣብ ሽወደን ዘለዉ ብዓል መዝታት እዩ። እተፈላለዩ ብዓል መዝታት እንታይ ከም ዝሰርሑን ብዛዕባ ኣብ መዓልታዊ ህይወትካ ክጸልወካ ዝኽእል ዝውስንዎን ከተንብብ ኢኻ። ካብ ሓደ ብዓል መዚ ንዝወሃበካ ውሳነ ከመይ ጌርካ ይግባይ ከም ትብሎ እውን ከተንብብ ክትክእል ኢኻ።

  • መሰል ሓበሬታን ምርካብ ሓበሬታን

    ኵሉ ሰብ ካብ ብዓል መዚታት ዝወሃብ ሓበሬታ ክደልን ክረክብን ክኽእል መሰል ኣለዎ። ናጻ ኴንካ ሓበሬታ ምድላይን ነቲ ሓበሬታ ክትካፈሎ ምኽኣልን፡ ናይ ናጽነት ርእይቶን (åsiktsfrihet) ናጽነት ሓሳብካ ምግላጽን (yttrandefrihet) መሰረት እዩ። እቲ ሕጊ ብዛዕባ ሓበሬታ ናይ ሕብረተ ሰብ ንኣብነት ኣየኖት ሕግታት ከም ዘለዉ፡ ከምኡ’ውን ሓበሬታ ብዛዕባኻ ንኣብነት ኣብ ሓደ ብዓል መዚ ጕዳያት እንተ ኣለካ ኾይኑ እዩ።

    እቶም ብዓል መዝታት እተፈላለየ ኵነታት ዘለዎም ሰባት ነቲ ካብ ብዓል መዝታት ዝወሃብ ሓበሬታ ንኽቕበልዎን ክርድእዎን ተኽእሎ ከም ዘለዎም ከረጋግጹ ኣለዎም። ንኣብነት ምስ መንግስትን ኮሙናትን ክትራኸብ ከለኻ ሽወደንኛ ዘይትዛረብ ዘይትኽእል ወይ ዘይርድኣካ እንተ ዄንካ ወይ ብቋንቋ ምልክት እንተ ዄንካ ትዛረብ፡ ተርጓሚ ክግበረልካ መሰል ክህልወካ ይኽእል እዩ።

    ካብ ብዓል መዝታት ንዓኻ ብዝሰማማዓካ ቅርጺ (format) ንኣብነት ብረይል፡ ብቐሊሉ ተነባቢ ጽሑፍ ወይ ብናውቲ ሓገዝ ዝንበብ ጽሑፍ ዝሓዘ ሰነድ ክትረክብ ወይ ክትእዝዝ ክትክእል ኣለካ። እቲ ናይ ብዓል መዝታት ድጂታላዊ ሓበሬታ እውን ምስ ኵነታት ዝተፈላለዩ ሰባት ዝሰማማዕ ክኸውን ኣለዎ። እዚ ንኣብነት እቶም ብዓል መዝታት ነቲ ናቶም ቪድዮታት ብጽሑፍ ከሰንይዎን እቲ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ናይ ብዓል መዝታት ዘሎ ሓበሬታ ብቐሊሉ ክርድኣካ ዝኽእልን ክኸውን ኣለዎ ማለት እዩ።

ኣብ ሽወደን ዝርከባ ብዓል መዝታት

ሽወደን ብዓል መዝታት፡ ዞባታትን ኮሙናትንኣለዋ። እተፈላለየ ዕዮን ሓላፍነታትን ኣለዎም።

ብዓል መዝታት

ኣብ ሽወደን ብኣማኢት ዝቝጸራ መንግስታውያን ብዓል መዝታት ኣለዋ። ነቶም ሃገራዊ ባይቶን መንግስትን ዝወሰኖም ሕግታት ኣብ ግብሪ ከም ዝውዕሉ ከረጋግጹ ኣለዎም።

ዞባታት

ኣብ ሽወደን 21 ዞባታት ኣለዋ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዞባ በቶም ኣብቲ ዞባ ዝነብሩ ሰባት እተመርጹ ፖለቲከኛታት ይሰርሑ። እተን ዞባታት ንኣብነት ናይ ኣገልግሎት ሕክምናን ህዝባዊ መጓዓዝያን ሓላፍነት ኣለወን። ሽወደን ኣብ 21 ዞባታት ዝተመቕለት እያ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዞባ ምምሕዳር ዞባ (länsstyrelse) ዝብሃል ብዓል መዚ ኣሎ።

ኮሙናት

ኣብ ሽወደን 290 ኮሙናት ኣለዋ። ሓንቲ ኮሙን ናይ ንኣብነት ከም ቤት ትምህርቲ፡ ሓልዮት ቈልዑን ሓልዮት ኣረጋውያንን ዝኣመሰሉ ህዝባዊ ኣገልግሎት ናይቲ ከባቢ ሓላፍነት ኣለዋ። ተቐማጦ ናይ ሓንቲ ኮሙን ብመንገዲ ናይ ኮሙን ምርጫ ገይሮም መን ከም ዝውክሎም ይመርጹ።

ኣብ መብዛሕትኡ ክፋላት ህይወትካ ምስ ብዓል መዝታት ክትራኸብ ትኽእል ኢኻ። ንኣብነት ናይ መንበሪ ፍቓድ ተመልክት እንተ ኣለኻ ዄንካ፡ ናብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ትኸይድ። ኣብ መዓልታዊ ህይወትካ ዝጸልወካ ውሳኔታት ዝውስና ካልኦት ብዓል መዝታት እውን ኣለዋ። ንኣብነት ቤት ጽሕፈት መራኸብቲ ስራሕ፡ ቤት ጽሕፈት ካሳ-ውሕስነትን ብዓል መዚ ግብርን ዝኣመሰላ።

ይግባይ ምባል ንውሳነ ካብ ብዓል መዚ

ካብ ብዓል መዚ ጌጋ ኾይኑ ዝስምዓካ ውሳነ እንተ ተዋሂቡካ፡ ነቲ ውሳነ ይግባይ ክትብሎ ትኽእል ኢኻ። እቲ ውሳነ ዝወሰነ ብዓል መዚ ከመይ ጌርካ ይግባይ ከም እትብል ክሕብረካ እዩ። እቲ ሓበሬታ ምስቲ ውሳነ ተተሓሒዙ እዩ ዝወሃበካ። ከመይ ጌርካ ይግባይ ከም ትብል፡ ነቲ ይግባይ እንተ ደንጎኻ መዓስ ክተእትዎ ከም ዘለካን ንኣብነት ገለ ሰነዳት ምስኡ ኣተሓሒዝካ ምልኣኽ ዘድልየካ እንተ ኾይኑን ኣብኡ ሰፊሩ ኣሎ።

ኣብነት፦ ኣኒታ ንሓደ ውሳነ ይግባይ ንኽትብል ሓገዝ ትረክብ ኣላ

ኣኒታ ጓል 73 ዓመት እያ፡ ካብቲ ኣብ ትነብረሉ ኮሙን ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ድማ ዘቤታው ሓገዝ ንምርካብ ኣመልኪታ ነይራ። ሓደ ተሓዝ ጕዳይ ደገፍ (biståndshandläggare) ኣኒታ ደገፍ ዘድልያ እንተ ኾይኑ ይምርምሮ። ድሕሪ እቲ መርመራ እቲ ተሓዝ ጕዳይ ደገፍ (biståndshandläggare) ነቲ ውሳነ ናብ ኣኒታ ብደብዳበ ይልእኮ። እቲ ዘመልከተቶ ስለ ዝተነጽገ ዘቤታዊ ሓገዝ ኣይክትረክብን እያ። ንሳ እዚ ጌጋ እዩ ብሃሊት እያ። እንታይ ክትገብር ኣለዋ? እብቲ ውሳነ ብዛዕባ ይግባይ ዝገልጽ ተጻሒፉ እኳ እንተ ሃለወ፡ ንሳ ግን ንምርድኡ ከቢድ እዩ ብሃሊት እያ። ኣኒታ ነቲ ናብ ምምሕዳራዊ ቤት ፍርዲ ብኸመይ ይግባይ ከም ዝብሃል ክሕብራ ግዴታ ዘለዎ ተሓዝ ጕዳይ ደገፍ (biståndshandläggare) ትድውለሉ።

ንሓደ ውሳነ ብኸመይ ይግባይ ከም ትብለሉ ዝያዳ ሓበሬታ እንተ ደሊኻ፡ ኣብ ገሊኡ ኮሙናት ቤት ጽሕፈት ዜጋታት ናይታ ኮሙን ክሕግዙኻ ይኽእሉ እዮም።

ዝተፈላለያ በዓል መዝታት እንታይ ይገብራ?

ኣብ ሽወደን ብዙሓት ብዓል መዝታት ኣለዋ። ብዛዕባ ገለ ካብተን ክትራኸበን ዘድልየካ ብዓል መዝታት ዝገልጽ ሓበሬታ እንሆ።

መን እዩ ነተን ብዓል መዝታት ዝቈጻጸረን?

ብዓል መዝታትን ኣብያተ ፍርድን እቶም ኣብኡ ዝሰርሑን፡ ስርሖም ከሰላስሉን ሕግታት ክኽተሉን ኣለዎም። ስለዚ እዩ ብኻልኦት ከም ተሓላቕ ፍትሕን (Justitieombudsmannen (JO)) ቤት ጽሕፈት ቻንስለር ፍትሕን (Justitiekanslern (JK)) ዝኣመሰሉ ብዓል መዝታት ቍጽጽር ዝግበረሎም።

ተሓላቕ ፍትሕን (Justitieombudsmannen (JO)) ቤት ጽሕፈት ቻንስለር ፍትሕን (Justitiekanslern (JK)) ኣብያተ ፍርድን ብዓል መዝታትን ንጕዳያትን ክርክራትን ብትኽክል ከም ዝሕዝዎም ከረጋግጹ ኣለዎም። ንባዕልኻ ወይ ንኻልእ ሰብ ብብዓል መዝታት ወይ ብቤት ፍርዲ ቅኑዕ ብዘይኮነ ኣተሓሕዛ ተታሒዝና ዝብል ርእይቶ እንተ ለካ ኾይኑ፡ ናብ ተሓላቕ ፍትሕን (Justitieombudsmannen (JO)) ቤት ጽሕፈት ቻንስለር ፍትሕን (Justitiekanslern (JK)) ክትጠርዕ ትኽእል ኢኻ። ዝኾነ ሰብ ከመልክት ይኽእል እዩ። እተወሰነ ዕድመ ክህልወካ የብሉን። ንኽትጠርዕ ሽወደናዊ ዜጋ ክትከውን ወይ ኣብ ሽወደን ክትነብር ኣየድልየካን እዩ።